Οι αφίδες είναι από τα πιο ενοχλητικά έντομα στον κήπο μας. Είναι μικροσκοπικές, 1-3 mm, αλλά πολλαπλασιάζονται αστραπιαία. Ένα θηλυκό γεννάει χωρίς γονιμοποίηση και σε 10 μέρες πολλαπλασιάζονται σε εκατοντάδες. Ρουφάνε τους χυμούς, παραμορφώνουν φύλλα, μεταδίδουν ιώσεις και γεμίζουν το φυτό με κολλώδες μελίτωμα.
Πώς τις αναγνωρίζεις
Θα τις δεις μαζεμένες σε τρυφερούς βλαστούς, μπουμπούκια και κυρίως κάτω από τα φύλλα. Μπορεί να είναι πράσινες, μαύρες, κίτρινες, ροζ ή γκρι.
Τα σημάδια των αφίδων: φύλλα που κατσαρώνουν και κιτρινίζουν, κολλώδης ουσία πάνω σε φύλλα και πάτωμα, μαύρη καπνιά που φυτρώνει πάνω στο μελίτωμα, και μυρμήγκια που ανεβοκατεβαίνουν στο φυτό. Τα μυρμήγκια εκτρέφουν αφίδες για να αρμέγουν το μελίτωμα.
Χτυπάνε σχεδόν τα πάντα: τριανταφυλλιές, εσπεριδοειδή, ντομάτες, πιπεριές, μελιτζάνες, μαρούλια, φασόλια, βότανα και καλλωπιστικά. Η έξαρση γίνεται άνοιξη και αρχές καλοκαιριού.
Πρόληψη: Να μην φτάσουν ποτέ στο φυτό
Το μυστικό είναι να μην τις προσκαλέσεις. Απέφυγε την υπερβολική λίπανση με αζωτούχα λιπάσματα. Το πολύ άζωτο βγάζει υδαρείς, τρυφερούς βλαστούς που είναι το αγαπημένο φαγητό της αφίδας. Προτίμησε κομπόστ και καλοχωνεμένη κοπριά.
Φύτεψε ανάμεσα στα ευαίσθητα φυτά είδη που απωθούν: κατιφέ, σκόρδο, κρεμμύδι, σχοινόπρασο, βασιλικό, δυόσμο και άνηθο. Η έντονη μυρωδιά τους μπερδεύει τις αφίδες. Ταυτόχρονα, άφησε λίγο άνηθο, μάραθο και κόλιανδρο να ανθίσουν. Τα άνθη τους προσελκύουν πασχαλίτσες, χρύσωπες και παρασιτικές σφήκες που είναι οι φυσικοί εχθροί της αφίδας.
Πότιζε πάντα πρωί και απευθείας στη ρίζα. Τα βρεγμένα φύλλα το βράδυ φέρνουν μύκητες και στρεσάρουν το φυτό. Ένα δυνατό, υγιές φυτό αντέχει πολύ καλύτερα μια μικρή προσβολή.
Αν έχεις δέντρα ή θάμνους, τύλιξε τον κορμό χαμηλά με κολλητική ταινία για έντομα. Κόβεις έτσι τη διαδρομή στα μυρμήγκια. Χωρίς μυρμήγκια να τις προστατεύουν και να τις μεταφέρουν, οι αφίδες ελέγχονται πολύ πιο εύκολα.
Στα νεαρά σπορόφυτα την άνοιξη, βάλε εντομοστεγές δίχτυ. Είναι φυσικό φράγμα μέχρι να δυναμώσουν. Και το πιο σημαντικό: έλεγχε τα φυτά σου 2 φορές την εβδομάδα, Μάρτιο με Ιούνιο. Κοίτα κάτω από τα φύλλα. Αν τις πιάσεις νωρίς, γλιτώνεις κόπο.
Θεραπεία: Από το πιο απλό στο πιο δυνατό
1. Νερό με πίεση
Πριν κάνεις οτιδήποτε άλλο, πάρε το λάστιχο. Δυνατό νερό το πρωί ρίχνει κάτω το 80-90% των αφίδων. Οι περισσότερες δεν μπορούν να ξανανέβουν. Κάντο κάθε 2-3 μέρες για μια εβδομάδα. Τσάμπα και αποτελεσματικό.
2. Τριμμένο πράσινο σαπούνι
Αυτό είναι το κλασικό βιολογικό εντομοκτόνο επαφής. Όχι υγρό απορρυπαντικό πιάτων — αυτό έχει χημικά που καίνε τα φύλλα. Θες το απλό πράσινο σαπούνι από το σούπερ μάρκετ.
Συνταγή: Τρίψε 15-20 γραμμάρια σαπούνι, περίπου 1 κουταλιά σούπας, και διάλυσέ το σε 1 λίτρο χλιαρό νερό. Ανακάτεψε μέχρι να λιώσει τελείως. Άστο να κρυώσει. Ψέκασε σούρουπο όλο το φυτό, ειδικά κάτω από φύλλα. Ποτέ με ήλιο. Μετά από 1-2 ώρες ξέπλυνε με καθαρό νερό. Το σαπούνι σκοτώνει αμέσως σε επαφή διαλύοντας τον εξωσκελετό του εντόμου. Δεν χρειάζεται να μείνει πάνω.
Επανάλαβε κάθε 5-7 μέρες, 2-3 φορές συνολικά. Έτσι πιάνεις και τις νέες που εκκολάπτονται. Κάνε πάντα τεστ σε 1-2 φύλλα πρώτα. Βασιλικός, δυόσμος και φτέρες θέλουν πιο αραιό, 10γρ/λίτρο.
3. Λάδι neem
Φυσικό λάδι από τον καρπό του δέντρου neem. Δρα ως απωθητικό, σταματά την ανάπτυξη των εντόμων και έχει ήπια μυκητοκτόνο δράση. Δοσολογία: 5ml neem σε 1 λίτρο χλιαρό νερό. Για να διαλυθεί, βάλε μέσα και 10γρ τριμμένο πράσινο σαπούνι. Ψεκάζεις βράδυ κάθε 7-10 μέρες. Έχει υπολειμματική δράση μιας εβδομάδας, οπότε δουλεύει και προληπτικά.
4. Άλατα καλίου
Είναι η επαγγελματική εκδοχή του πράσινου σαπουνιού. Θα τα βρεις σε γεωπονικά ως "άλατα καλίου λιπαρών οξέων". Εγκεκριμένα για βιολογική γεωργία. Δρουν ακριβώς όπως το τριμμένο σαπούνι αλλά διαλύονται πιο εύκολα. Ψεκάζεις σούρουπο.
5. Εκχυλίσματα φυτών
Σκόρδο: Λιώσε 2 κεφάλια σκόρδο σε 1 λίτρο νερό, άστο 24 ώρες, σούρωσε και ψέκασε. Η μυρωδιά διώχνει.
Τσουκνίδα: 1kg φρέσκια τσουκνίδα σε 10 λίτρα νερό για 24 ώρες. Σουρώνεις και ψεκάζεις άμεσα. Δυναμώνει το φυτό και απωθεί.
6. Πύρεθρο
Φυσικό εντομοκτόνο από άνθος χρυσάνθεμου. Ρίχνει τις αφίδες άμεσα. Το βρίσκεις σε βιολογικά σκευάσματα στα γεωπονικά. Ψεκάζεις πάντα σούρουπο για να μην πειράξεις μέλισσες. Έχει 1-2 μέρες αναμονής πριν τη συγκομιδή.
7. Βιολογική καταπολέμηση με ωφέλιμα
Μπορείς να αγοράσεις και να εξαπολύσεις φυσικούς εχθρούς. Μια πασχαλίτσα τρώει 50 αφίδες τη μέρα. Οι προνύμφες του χρύσωπα λέγονται "λιοντάρια των αφίδων" γιατί είναι μηχανές. Η παρασιτική σφήκα Aphidius γεννάει μέσα στην αφίδα και την μουμιοποιεί. Ιδανικά για θερμοκήπια και μπαλκόνια.
8. Μηχανική αφαίρεση
Σε γλάστρες, απλά λιώσε τες με τα δάχτυλα φορώντας γάντι. Αν μια κορυφή έχει γεμίσει, κόψε την τελείως και πέταξέ την σε κλειστή σακούλα.
Τι να προσέξεις πάντα
Ψεκάζεις μόνο σούρουπο ή σε συννεφιά. Ήλιος + υγρό φύλλο = κάψιμο. Μην ανακατεύεις σκευάσματα χωρίς λόγο. Μην ψεκάζεις όταν φυσάει. Μην ψεκάζεις όταν έχεις μέλισσες πάνω στα λουλούδια. Και ποτέ μην κάνεις μόνο έναν ψεκασμό και το παρατάς. Τα αυγά δεν πεθαίνουν. Θες τουλάχιστον 2-3 επαναλήψεις.
Χημικά: Μόνο αν δεν γίνεται αλλιώς
Αν η προσβολή είναι εκτός ελέγχου και τα βιολογικά δεν έπιασαν, υπάρχουν χημικά όπως acetamiprid και flonicamid. Σκοτώνουν όμως και τα ωφέλιμα έντομα και τις μέλισσες. Αν τα χρησιμοποιήσεις, ψέκασε βράδυ, χωρίς αέρα, διάβασε καλά την ετικέτα και κράτα τις μέρες αναμονής πριν μαζέψεις καρπό.
Το κόλπο με τις αφίδες είναι η επιμονή. Δεν φεύγουν σε μια μέρα γιατί γεννάνε συνέχεια. Θες 2-3 εβδομάδες συστηματική αντιμετώπιση και μετά πρόληψη για να μην ξανάρθουν.