Αν καλλιεργείς κηπευτικά στον κήπο σου, ο θρίπας είναι ο εχθρός που θα συναντήσεις σίγουρα. Είναι μικροσκοπικός, 1-2 χιλιοστά, κιτρινόμαυρος ή καφέ, και μοιάζει με μικρή γραμμούλα που περπατάει γρήγορα. Η ζημιά του όμως είναι μεγάλη: ρουφάει τα φύλλα, παραμορφώνει τα άνθη, σημαδεύει τους καρπούς και μεταφέρει την ίωση του κηλιδωτού μαρασμού TSWV που ξεραίνει τομάτες και πιπεριές μέσα σε 2 εβδομάδες. Ευτυχώς, στον κήπο μπορούμε να τον ελέγξουμε χωρίς πολλά φάρμακα, αρκεί να ξέρουμε πώς.
1. Σίγουρα σημάδια ότι έχεις θρίπα
Μην περιμένεις να δεις το έντομο. Είναι πολύ μικρό. Ψάξε για τη ζημιά:
1. Ασήμωμα στα φύλλα: Τα φύλλα του αγγουριού, του φασολιού και της μελιτζάνας γίνονται γκρι-ασημί, σαν να τα πέρασες με ασημόσκονη. Αν κοιτάξεις με μεγεθυντικό φακό, βλέπεις μαύρα στιγμάκια. Είναι τα περιττώματά του.
2. Πέφτουν τα άνθη: Σε πιπεριά, κολοκύθι και τομάτα, τα άνθη ξεραίνονται και πέφτουν πριν δέσουν καρπό. Αν ανοίξεις ένα άνθος, βρίσκεις θρίπες μέσα.
3. Ουλές στους καρπούς: Οι πιπεριές βγάζουν καφέ, φελλώδεις γραμμές. Τα αγγουράκια στραβώνουν και έχουν «λεκέδες». Το φασόλι γίνεται σκληρό στο σημείο του νύγματος.
4. Ιώσεις: Το πιο ύπουλο. Η τομάτα βγάζει κίτρινους κύκλους στα φύλλα, η κορυφή μαραίνεται και ο καρπός έχει παραμορφωμένους δακτυλίους. Αυτό είναι ο ιός του κηλιδωτού μαρασμού TSWV και τον κουβαλάει ο θρίπας. Δεν υπάρχει θεραπεία.
Το τεστ του λευκού χαρτιού: Κόψε ένα άνθος πιπεριάς ή κολοκυθιού. Τίναξέ το δυνατά πάνω από λευκό χαρτί Α4. Αν δεις 2-3 μικρά «σκουληκάκια» να περπατάνε γρήγορα, έχεις προσβολή. Πάνω από 5 ανά άνθος σημαίνει ότι πρέπει να επέμβεις άμεσα.
2. Πρόληψη: Ο κήπος που δεν αρέσει στον θρίπα
Ο θρίπας λατρεύει τη ζέστη, την ξηρασία, τη σκόνη και τα παρατημένα φυτά. Κάνε τον κήπο σου αφιλόξενο.
Καθάρισε το χειμώνα: Ο θρίπας διαχειμάζει σε ξερά φύλλα, σε ζιζάνια και σε σκουπίδια. Μόλις τελειώσει η καλλιέργεια, ξέριζωσε τα πάντα. Μην αφήνεις ντοματιές ξεραμένες μέχρι τον Μάρτη. Τα ζιζάνια γύρω από τον φράχτη είναι το «ξενοδοχείο» του. Καθάρισέ τα. Μην τα βάζεις στο κομπόστ αν ήταν άρρωστα.
Ξεκίνα με μπλε παγίδες: Πήγαινε σε γεωπονικό κατάστημα και πάρε μπλε κολλητικές παγίδες. Το μπλε χρώμα τραβάει τον θρίπα. Κόψε τες σε κομμάτια 10x15 εκ. και κρέμασε 1 κομμάτι ανά 2-3 τ.μ., στο ύψος των κορυφών των φυτών. Έτσι πιάνεις τους πρώτους θρίπες που έρχονται από γειτονικά χωράφια. Όταν δεις 5-10 θρίπες κολλημένους μέσα σε μια εβδομάδα, ξέρεις ότι ήρθε η ώρα να ψεκάσεις.
Νερό, νερό, νερό: Ο θρίπας μισεί την υγρασία. Πότιζε κανονικά και 2 φορές την εβδομάδα βρέχε τα φύλλα με το λάστιχο νωρίς το πρωί. Το νερό ξεπλένει τα αυγά και τις νεαρές προνύμφες. Πρόσεχε μόνο να μην το κάνεις βράδυ, γιατί η υγρασία τη νύχτα φέρνει ωίδιο.
Φυτά-σύμμαχοι: Βάλε ανάμεσα στα κηπευτικά σου βασιλικό, δυόσμο, καλέντουλα, ταγέτη και σκόρδο. Η έντονη μυρωδιά τους μπερδεύει τον θρίπα. Επίσης προσελκύουν πασχαλίτσες και άλλα ωφέλιμα που τον τρώνε. Ο βασιλικός δίπλα στην τομάτα είναι κλασικός συνδυασμός που δουλεύει.
Μην τα στριμώχνεις: Φύτεψε αραιά. Ο αέρας πρέπει να περνάει ανάμεσα στα φυτά. Όταν τα φύλλα ακουμπάνε και δεν στεγνώνουν, ο θρίπας βρίσκει καταφύγιο. Κλάδεψε τα κάτω φύλλα της τομάτας και της μελιτζάνας για να αερίζεται ο κορμός.
Διάλεξε έξυπνα ποικιλίες: Αν πέρσι σου κατέστρεψε ο ιός του κηλιδωτού μαρασμού TSWV τις τομάτες, φέτος πάρε σπόρο ή έτοιμα φυτά που γράφουν "ανθεκτικό στο TSWV" ή "Sw-5". Οι περισσότερες σύγχρονες ποικιλίες το έχουν. Δεν γλιτώνεις τον θρίπα, αλλά γλιτώνεις την ίωση που είναι η χειρότερη ζημιά.
3. Αντιμετώπιση με υλικά για οικιακή χρήση
Όταν δεις ότι ο πληθυσμός ανεβαίνει, ξεκινάς ψεκασμούς. Πάντα αργά το απόγευμα, λίγο πριν νυχτώσει. Τότε ο θρίπας βγαίνει από τα άνθη για να φάει.
Επιλογή 1: Σαπουνόνερο – το πιο οικονομικό
Θα χρειαστείς πράσινο σαπούνι σε τρίμμα ή υγρό σαπούνι καλίου από γεωπονικό κατάστημα. Μην βάλεις απορρυπαντικό πιάτων, καίει τα φύλλα. Διαλύεις 1 γεμάτη κουταλιά της σούπας σε 1 λίτρο χλιαρό νερό. Ανακατεύεις καλά και ψεκάζεις μέχρι να στάζουν τα φύλλα, πάνω-κάτω, και κυρίως μέσα στα άνθη. Το σαπούνι διαλύει το «δέρμα» του θρίπα και τον αφυδατώνει. Σκοτώνει μόνο ό,τι πετύχει εκείνη τη στιγμή. Γι’ αυτό επαναλαμβάνεις κάθε 4 μέρες για 2 εβδομάδες. Είναι βιολογικό και μαζεύεις καρπό την επόμενη μέρα.
Επιλογή 2: Λάδι Neem – Αζαδιραχτίνη
Το βρίσκεις σε γεωπονικά ως «εκχύλισμα neem». Είναι το πιο αποτελεσματικό βιολογικό. Δρα ως αντιτροφικό: ο θρίπας το τρώει, σταματά να τρώει, δεν γεννάει αυγά και πεθαίνει. Δόση: 5 ml σε 1 λίτρο νερό. Πρόσθεσε μισό κουταλάκι σαπούνι για να διαλυθεί καλύτερα. Ψεκάζεις κάθε 7 μέρες. Μυρίζει έντονα αλλά είναι ακίνδυνο. Αναμονή πριν τη συγκομιδή: 3 μέρες.
Επιλογή 3: Σκόνη διπυρίτη ή γη διατόμων
Είναι φυσική σκόνη από απολιθώματα. Την πασπαλίζεις πάνω στα φύλλα με ένα τουλουπάνι. Τα μικροσκοπικά κρύσταλλα γδέρνουν τον θρίπα και πεθαίνει από αφυδάτωση. Θέλει να μείνει στεγνή για να δουλέψει. Μετά από βροχή ή πότισμα, ξαναβάζεις. Καλό για κολοκύθι και αγγούρι.
Επιλογή 4: Φυτικό πύρεθρο
Υπάρχει σε έτοιμα σπρέι για κήπο. Είναι φυσική ουσία από το φυτό χρυσάνθεμο. «Νοκ-άουτ» δράση: παραλύει τον θρίπα αμέσως. Ψεκάζεις σούρουπο γιατί με τον ήλιο διασπάται σε 2 ώρες. Έχει αναμονή 1 μέρα. Καλό για «επέμβαση σοκ» όταν δεις πολλούς.
Συνταγή για δυνατό σπιτικό σπρέι: 1 λίτρο νερό + 5 ml neem + 1 κουταλιά σαπούνι καλίου + 1 κουταλάκι του γλυκού σοδα φαγητού. Το neem σκοτώνει, το σαπούνι κολλάει, η σόδα προλαμβάνει και ωίδιο. Ψεκάζεις κάθε εβδομάδα.
4. Τι να ΜΗΝ κάνεις στον κήπο
1. Μην ψεκάζεις μεσημέρι. Ο θρίπας είναι κρυμμένος βαθιά στο άνθος. Καις και τα φύλλα.
2. Μην βάζεις συνέχεια το ίδιο σκεύασμα. Ο θρίπας συνηθίζει. Εναλλάσσεις σαπούνι με neem με πύρεθρο.
3. Μην ψεκάζεις όταν έχεις μέλισσες. Ακόμα και τα βιολογικά τις πειράζουν. Ψέκαζε αφού δύσει ο ήλιος.
4. Μην περιμένεις να γεμίσει ο τόπος. Στον θρίπα ισχύει το «όποιος προλάβει». 5 θρίπες σήμερα γίνονται 500 σε 15 μέρες.
5. Ωφέλιμα έντομα για τον κήπο
Αν έχεις χώρο και δεν ψεκάζεις με χημικά, μπορείς να αγοράσεις αρπακτικά ακάρεα. Τα πουλάνε σε φακελάκια. Κρεμάς 1 φακελάκι ανά φυτό πιπεριάς ή μελιτζάνας. Τα ακάρεα βγαίνουν σιγά-σιγά και τρώνε τα αυγά του θρίπα. Λέγονται Amblyseius swirskii. Κόστος ∼15 ευρώ για 20 φακελάκια. Κρατάνε 6 εβδομάδες.
Φύτεψε και άνηθο, μάραθο, κόλιανδρο. Τραβάνε πασχαλίτσες και το έντομο Orius που είναι ο φυσικός εχθρός του θρίπα. Ένας Orius τρώει 80 θρίπες τη μέρα.